Zo begin je met sensorisch spel: een eenvoudige gids voor ouders

 

Sensorisch spel ziet er vaak prachtig uit. Een speelbak vol kleuren, verschillende materialen, kleine figuren en allerlei gereedschappen. Maar wanneer je er zelf mee wilt beginnen, kan het al snel voelen alsof je van alles nodig hebt.

 

Gelukkig hoeft sensorisch spel helemaal niet groot of ingewikkeld te zijn. Je hebt geen kast vol materialen nodig en je hoeft ook niet iedere keer een compleet nieuw thema te bedenken. Met een eenvoudige bak, één basismateriaal en een paar hulpmiddelen kun je al een uitnodigend speelmoment maken.

 

In deze gids lees je hoe je stap voor stap je eerste sensorische speelbak samenstelt.

 

 

Wat is sensorisch spel?

 

Bij sensorisch spel ontdekken kinderen materialen met hun zintuigen. Ze kunnen bijvoorbeeld voelen, kijken, luisteren, scheppen, kneden, gieten, sorteren en verplaatsen.

 

Denk aan:

• met de handen door magisch zand gaan;
• klei rollen en platdrukken;
• materialen van het ene bakje naar het andere scheppen;
• kleine figuren verstoppen en terugzoeken;
• verschillende structuren met elkaar vergelijken;
• zelf een verhaal bedenken rond een kleine speelwereld.

 

Er hoeft niet altijd een opdracht of eindresultaat te zijn. Juist het ontdekken en uitproberen is een belangrijk onderdeel van het spel.

 

Het ene kind begint direct te scheppen en bouwen. Een ander kind kijkt eerst rustig, raakt één materiaal voorzichtig aan of bedenkt een heel verhaal voordat het spel echt begint. Dat is allemaal prima. Er is niet één juiste manier om met een sensorische speelbak te spelen.

 

 

Wat heb je nodig voor je eerste speelbak?

 

Voor een eerste speelbak kun je het eenvoudig houden. Begin met vier onderdelen:

1. een bak;
2. één basismateriaal;
3. één of twee soorten speelgereedschap;
4. eventueel enkele figuren of accessoires.

 

Meer is niet nodig.

 

Sterker nog: een speelbak met weinig materialen kan juist overzichtelijk en uitnodigend zijn. Kinderen zien sneller wat er ligt en kunnen zelf bedenken wat ze ermee willen doen.

 

Stap 1: kies een geschikte bak

 

Een speelbak vormt de basis van het spel. Kies een bak die groot genoeg is om in te scheppen en te spelen, maar die ook past bij de plek waar je hem wilt gebruiken.

 

Let bijvoorbeeld op:

• voldoende ruimte om materialen te verplaatsen;
• een rand die helpt om het materiaal in de bak te houden;
• een formaat dat je makkelijk kunt neerzetten en opbergen;
• materiaal dat eenvoudig schoon te maken is en geschikt is voor het sensorische basismateriaal dat je wilt gebruiken. 

 

Je kunt beginnen met een simpele lage bak die je al in huis hebt. Wil je sensorisch spel vaker aanbieden, dan kan een stevige speelbak met losse vakken of een deksel handig zijn.

 

Een speelbak hoeft ook niet helemaal vol. Een dunne laag basismateriaal is vaak al genoeg om te kunnen scheppen, tekenen, verstoppen en ontdekken.

 

Stap 2: kies één basismateriaal

 

Het sensorisch basismateriaal is het materiaal waarmee het grootste deel van de bak wordt gevuld. Kies voor je eerste speelbak één soort materiaal. Dat houdt het rustig en maakt opruimen makkelijker.

 

Mogelijke materialen zijn:

• magisch zand;
• speelklei;
• gekleurde rijst;
• droge pasta;
• droge bonen;
• water;
• papiersnippers;
• natuurlijke materialen, zoals bladeren, stenen of dennenappels.

 

Kijk vooral naar wat bij jouw kind en jullie situatie past. Niet ieder kind vindt iedere structuur prettig. Sommige kinderen vinden droog en los materiaal fijn, terwijl anderen liever spelen met klei, water of grotere materialen.

 

Je hoeft een kind niet te overtuigen om iets aan te raken. Laat het rustig kijken en zelf bepalen hoe dichtbij het wil komen. Een schepje of pincet kan helpen om eerst zonder direct handcontact te ontdekken.

 

Stap 3: voeg eenvoudig speelgereedschap toe

 

Speelgereedschap geeft kinderen verschillende mogelijkheden om met het materiaal te experimenteren.

 

Denk aan:

• een schepje;
• een lepel;
• een pincet;
• een trechter;
• kleine bakjes;
• een zeefje;
• een maatbeker;
• een roller;
• vormpjes.

 

Kies voor de eerste keer één of twee hulpmiddelen. Een schepje en een bakje zijn bijvoorbeeld al genoeg.

 

Daarmee kan een kind:

• vullen en leegmaken;
• materiaal overbrengen;
• verstoppen en zoeken;
• een fantasiegerecht maken;
• een eigen spelregel bedenken.

 

Het gereedschap hoeft niet speciaal voor sensorisch spel gemaakt te zijn. Een lepel, muffinvorm, ijsblokjeshouder of klein bakje uit de keuken kan ook prima werken, zolang het veilig en geschikt is voor het gekozen materiaal.

 

Stap 4: voeg eventueel een thema toe

 

Een thema kan helpen om het spel op gang te brengen, maar het is niet verplicht.

 

Voor een eerste speelbak kun je bijvoorbeeld kiezen voor:

• de boerderij;
• de zee;
• het strand;
• dinosaurussen;
• kleuren;
• voertuigen;
• de tuin;
• een ijssalon;
• schatten zoeken.

 

Voeg enkele passende figuren of accessoires toe en houd het daarbij. Een paar dieren in magisch zand kunnen al een complete boerderij, woestijn of dierentuin worden.

 

Het thema hoeft bovendien niet volledig uitgewerkt te zijn. Kinderen vullen vaak zelf aan wat ontbreekt. Een blauw bakje kan een zee worden, een omgekeerd kommetje een berg en een schepje ineens een boot.

 

 

Hoeveel materialen leg je klaar?

 

Bij sensorisch spel geldt vaak: minder is meer.

 

Een volle speelbak ziet er misschien aantrekkelijk uit, maar kan ook onrustig zijn. Zeker wanneer een kind nog niet bekend is met sensorisch spel, helpt het om klein te beginnen.

 

Een eenvoudige eerste combinatie kan bestaan uit:

• één basismateriaal;
• één schepje;
• twee bakjes;
• drie kleine figuren.

 

Dat is al genoeg voor veel verschillende spelhandelingen.

 

Merk je dat de aandacht afneemt? Voeg dan niet meteen een compleet nieuw thema toe. Verander eerst één onderdeel.

 

Je kunt bijvoorbeeld:

• een pincet toevoegen;
• de figuren vervangen;
• een paar voorwerpen verstoppen;
• een sorteervakje neerzetten;
• een eenvoudige opdracht geven.

 

Zo blijft de speelbak herkenbaar, maar ontstaat er toch iets nieuws.

 

 

Vrij spel of een opdracht?

 

Beide kunnen prettig zijn.

 

Vrij spel

 

Bij vrij spel bepaal je niet vooraf wat een kind moet maken of doen. Je zet de materialen klaar en laat het kind zelf ontdekken.

 

Je kunt bijvoorbeeld zeggen:

 

“Dit staat voor je klaar. Kijk maar wat je ermee wilt doen.”

 

Vrij spel geeft ruimte aan eigen ideeën. Een speelbak die jij als strand hebt ingericht, kan voor een kind zomaar veranderen in een restaurant, dierentuin of bouwplaats.

 

Probeer niet te snel te corrigeren of voor te doen hoe het “hoort”. Het eigen verhaal van het kind is juist een waardevol onderdeel van het spel.

 

Een kleine speluitnodiging

 

Sommige kinderen vinden het fijn om een startpunt te krijgen. Geef dan een eenvoudige, open opdracht.

 

Bijvoorbeeld:

• Kun je alle dieren vinden?
• Welke materialen passen in dit bakje?
• Kun je iets maken voor het kleine figuurtje?
• Wat gebeurt er wanneer je dit door de trechter giet?
• Kun je de voorwerpen op kleur sorteren?
• Waar zou de schat verstopt kunnen zijn?

 

De opdracht hoeft niet afgemaakt te worden. Zodra een kind zelf een andere richting kiest, mag de oorspronkelijke opdracht worden losgelaten.

 

 

Hoe lang moet een kind ermee spelen?

 

Daar is geen vaste tijd voor.

 

Het ene kind speelt vijf minuten en is daarna klaar. Een ander kind gaat lange tijd helemaal op in het spel. Beide zijn goed.

 

Probeer de waarde van het speelmoment niet alleen te bepalen aan de hand van de speeltijd. Een korte ontdekking kan ook waardevol zijn. Misschien heeft een kind alleen even gevoeld, twee bakjes gevuld of één figuurtje verstopt.

 

Laat de speelbak eventueel nog een tijdje staan. Soms loopt een kind weg en komt het later uit zichzelf terug.

 

Merk je dat het materiaal vooral door de kamer wordt gegooid of dat een kind duidelijk klaar is? Dan kun je het spel rustig afronden en op een ander moment opnieuw aanbieden.

 

 

Veilig spelen en toezicht

 

Pas de materialen altijd aan de leeftijd en het gedrag van je kind aan.

 

Kleine onderdelen en losse vulmaterialen zijn niet geschikt voor kinderen die materialen nog in hun mond stoppen. Blijf tijdens het spelen in de buurt en controleer vooraf of alle materialen veilig, schoon en onbeschadigd zijn.

 

Let daarnaast op:

• kleine onderdelen;
• scherpe randen;
• breekbare accessoires;
• materialen die niet gegeten mogen worden;
• allergieën of gevoeligheden;
• gladde vloeren wanneer er met water wordt gespeeld;
• natuurlijke materialen met vuil, schimmel of scherpe stukjes.

 

Ken je kind en kies materialen die passen bij de manier waarop het speelt. Leeftijdsadviezen en veiligheidsinformatie op producten blijven daarbij altijd leidend.

 

Sensorisch spel hoeft niet zelfstandig te gebeuren. Samen spelen, observeren en helpen met opruimen kan net zo goed onderdeel zijn van het moment.

 

 

Wat doe je wanneer je kind niet wil meedoen?

 

Niet ieder kind stapt meteen enthousiast op een speelbak af. Een nieuwe structuur, geur of opstelling kan eerst onwennig zijn.

 

Geef het tijd en houd de druk laag.

 

Je kunt bijvoorbeeld:

• zelf rustig beginnen met scheppen;
• alleen een schepje aanbieden;
• het kind laten kijken;
• een vertrouwd figuurtje toevoegen;
• kiezen voor groter materiaal;
• eerst spelen zonder direct met de handen te voelen;
• vragen welk onderdeel weg mag.

 

Zeg liever niet dat een kind iets “gewoon even moet proberen”. Een uitnodiging werkt vaak beter dan een verwachting.

 

Je kunt de speelbak later opnieuw aanbieden of een ander materiaal kiezen. Misschien past klei beter dan rijst, of grote stenen beter dan fijn zand.

 

 

Zo houd je opruimen eenvoudig

 

De gedachte aan losse rijst, zand of klei door het hele huis kan een drempel zijn. Met een paar eenvoudige keuzes blijft het opruimen meestal goed te overzien.

 

Kies een vaste speelplek

 

Zet de speelbak op een tafel, speelmat of goed schoon te maken vloer. Buiten spelen kan natuurlijk ook.

 

Gebruik niet te veel vulmateriaal

 

Een speelbak hoeft niet helemaal gevuld te zijn. Met een kleine hoeveelheid kan al uitgebreid worden gespeeld.

 

Zet een leeg bakje klaar

 

Daar kunnen gebruikte hulpmiddelen, gevonden schatten of losse onderdelen tijdens het spel in worden gelegd.

 

Maak opruimen onderdeel van het spel

 

Vraag bijvoorbeeld:

• Kunnen alle dieren terug naar hun bakje?
• Wil jij de rode materialen verzamelen?
• Kunnen we alles door de trechter terug in de pot doen?
• Waar slapen de schepjes na het spelen?

 

Bewaar materialen per soort of thema

 

Gebruik afsluitbare bakken, potten of zakjes. Bewaar een basismateriaal apart van figuren en gereedschappen. Zo kun je later makkelijk een nieuwe combinatie maken.

 

Controleer voor het opbergen of materialen schoon en droog zijn. Volg bij specifieke producten altijd de bijbehorende onderhouds- en bewaarinstructies.

 

 

Vijf eenvoudige combinaties om mee te beginnen

 

Wil je direct aan de slag? Probeer dan één van deze combinaties.

 

1. Zoeken in magisch zand

 

Je hebt nodig:

• magisch zand;
• een lage bak;
• enkele kleine figuren;
• een schepje.

 

Verstop de figuren gedeeltelijk of helemaal en laat je kind ze zoeken.

 

2. Scheppen en vullen

 

Je hebt nodig:

• een droog basismateriaal;
• twee kleine bakjes;
• een schepje of lepel.

 

Laat het materiaal van het ene bakje naar het andere verplaatsen. Meer uitleg is niet nodig.

 

3. Vrij spelen met klei

 

Je hebt nodig:

• speelklei;
• een roller;
• enkele natuurlijke materialen of vormpjes.

 

Laat je kind rollen, drukken, kneden en afdrukken maken.

 

4. Een kleine dierenwereld

 

Je hebt nodig:

• een speelbak;
• één basismateriaal;
• enkele dierenfiguren;
• een bakje of blok als huis of waterplek.

 

Laat je kind zelf bedenken waar de dieren wonen en wat er gebeurt.

 

5. Kleuren sorteren

 

Je hebt nodig:

• materialen in enkele kleuren;
• kleine kommetjes of vakjes;
• eventueel een pincet.

 

Sorteer samen op kleur of laat je kind een eigen manier van indelen bedenken.

 

 

Begin klein en kijk wat werkt

 

Je eerste sensorische speelbak hoeft niet perfect te zijn. Gebruik wat je al hebt, kies één eenvoudig materiaal en laat ruimte voor het spel van je kind.

 

Soms wordt de bak precies gebruikt zoals jij had bedacht. Soms ontstaat er binnen een minuut een compleet ander verhaal. Juist dat maakt sensorisch spel zo verrassend.

 

Door goed te kijken ontdek je vanzelf wat jouw kind fijn vindt. Misschien zijn dat kleine zoekspelletjes, juist het herhalen van scheppen en vullen, het maken van fantasiewerelden of rustig spelen met klei.

 

Van daaruit kun je stap voor stap verder bouwen.

 

 

Gratis checklist: mijn eerste sensorische speelbak

 

Wil je zonder keuzestress aan de slag? Download dan de gratis checklist Mijn eerste sensorische speelbak.

 

Op de checklist vind je overzichtelijk:

• welke bak je kunt gebruiken;
• hoe je een basismateriaal kiest;
• welk gereedschap je kunt toevoegen;
• hoe je een eenvoudig thema bedenkt;
• waar je bij veilig spelen op let;
• hoe je de materialen na afloop bewaart.

 

Zo stel je stap voor stap een speelbak samen die past bij jouw kind, jullie huis en het moment.

 

Download de gratis checklist en maak vandaag je eerste sensorische speelbak.